Artykuł

KLECZCZOWE ZAPALENIE MÓZGU

Kleszczowe zapalenie mózgu - szczepienia - Przychodnia Św. Ojca Pio

Co to jest kleszczowe zapalenie mózgu?

Kleszczowe zapalenie mózgu (odkleszczowe zapalenie mózgu, KZM) to wirusowa choroba ośrodkowego układu nerwowego występująca po zakażeniu flawiwirusami przenoszonymi przez kleszcze (osobnika dorosłego, nimfę, albo niemal niewidoczną larwę) lub drogą pokarmową na skutek spożycia niepasteryzowanego mleka zakażonego zwierzęcia. Ślina kleszczy posiada właściwości znieczulające, dlatego ukłucie kleszcza na ogół nie zostaje zauważone ani zapamiętane przez chorego. Ulubionymi miejscami kąsania kleszczy są zgięcia dużych stawów (ręce, nogi) oraz głowa i uszy.

 Okres inkubacji choroby wynosi od 7 do 14 dni. 


Objawy

Wyróżnia się dwa typy przebiegu choroby: europejski - łagodniejszy i dalekowschodni - cięższy. Kleszczowe zapalenie mózgu ma dwufazowy przebieg oraz nieprzewidywalne następstwa. Pierwsza faza zakażenia trwa zwykle 1-9 dni. Początkowo wirusy namnażają się w komórkach skóry i okolicznych węzłach chłonnych, a następnie dostają się do naczyń krwionośnych. W tym okresie dochodzi do zakażenia różnych komórek organizmu, co manifestuje się wystąpieniem objawów takich jak przy grypie:

  • ogólna niedyspozycja,
  • gorączka ok. 38,
  • bóle głowy, stawów, mięśni,
  • objawy nieżytu górnych dróg oddechowych,
  • niekiedy nudności, wymioty i biegunki.

Następnie dochodzi do utajenia choroby. Jeżeli nie doszło do zajęcia układu nerwowego, to chory powraca do zdrowia, a sama choroba ze względu na nieswoiste objawy pozostaje nierozpoznana.

W drugiej fazie choroby dochodzi do wtórnej wiremii, podczas której zakażeniu ulegają komórki śródbłonkowe naczyń mózgowych, a następnie również komórki nerwowe mózgu. Na tym etapie zwykle ujawniają się objawy zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych, a w przypadku dalszego rozprzestrzeniania się zakażenia również objawy zapalenia mózgu:

  • nagły skok gorączki (ok. 40),
  • zmiany nastroju (depresja),
  • nękające bóle i zawroty głowy,
  • wymioty,
  • światłowstręt,
  • oczopląs,
  • czasami podwójne widzenie, niedosłuch, spadek ciśnienia krwi, sztywność karku, drżenia, niedowłady, zaburzenia świadomości, a niekiedy utraty świadomości.


Występowanie

Brak srogiej zimy i wczesna wiosna zawsze powoduje większy wysyp kleszczy. Statystycznie w Polsce najbardziej narażeni na zachorowania na choroby odkleszczowe są mieszkańcy województw: podlaskiego, mazursko–warmińskiego, dolnośląskiego, małopolskiego. Co roku wzrasta także liczba zakażonych kleszczy w centralnej Polsce i w województwie mazowieckim.

Na świecie ryzyko zachorowania na KZM występuje w krajach środkowej, wschodniej i północnej Europy, na obszarze Azji z klimatem umiarkowanym, oraz w północnych Chinach, Mongolii, i na terenie Rosji. W Europie najbardziej zagrożone obszary to: Austria, Szwajcaria, Czechy, Niemcy, Białoruś, od kilku lat zachorowania występują również w Skandynawii. Ryzyko zachorowania jest również wysokie w krajach nadbałtyckich (Łotwa, Litwa, Estonia).


Szczepionka

Obecnie w Polsce są dostępne 2 szczepionki o podobnym składzie. Obie szczepionki zawierają wirusa KZM odmiany centralnoeuropejskiej i są podobne pod względem indukowania odporności przeciw odkleszczowemu zapaleniu mózgu.

Schemat szczepień obejmuje:
Szczepienie podstawowe

  • Pierwsza dawka - tak wcześnie, jak to możliwe najlepiej w zimnym okresie roku.
  • Druga dawka - po 1-3 miesiącach.
  • Trzecia dawka - po 5-12 miesiącach.

Jeżeli konieczne jest szybkie uodpornienie drugą dawkę można podać po 2 tygodniach  po pierwszej dawce. Po podstawowym cyklu szczepienia odporność utrzymuje się co najmniej 3 lata, więc zalecane są dawki przypominające.

Szczepienie przypominające: 
Szczepionka FSME-IMMUNE: 
Osoby w wieku do 60 lat:   Pierwsza dawka przypominająca po 3 latach po zakończeniu szczepień podstawowych, a kolejne dawki co 5 lat od ostatniej dawki przypominającej.
Osoby w wieku powyżej 60 lat:     Dawki przypominające nie powinny być dłuższe niż 3 lata.

Szczepionka ENCEPUR:
Osoby w wieku do 49 lat:     Pierwsza dawka przypominająca po 12-18 mies. po zakończeniu szczepienia podstawowego, a kolejne dawki co 5 lat od ostatniej przypominającej.
Osoby w wieku powyżej 49 lat:      Pierwsza dawka przypominająca po 12-18 mies. po zakończeniu szczepień podstawowych, a kolejne dawki co 3 lata od ostatniej przypominającej.

Szczepienia są wskazane osobom często przebywającym na terenach leśnych, w tym:

  • pracownikom leśnym,
  • wojskowym na poligonach,
  • turystom (przede wszystkim pieszych),
  • kolonistom (dzieci i młodzież poniżej 18 roku życia stanowią ¼ chorujących na kleszczowe zapalenie mózgu),
  • podróżującym do obszarów endemicznego występowania kleszczowego zapalenia mózgu.


Skuteczność i bezpieczeństwo

Szczepionki przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu zawierają zabity wirus KZM (inaktywowany),

więc nie istnieje niebezpieczeństwo wywołania zakażenia. Można je stosować nawet w stanach upośledzenia odporności. Skuteczność szczepienia osób poniżej 60 r.ż. oceniana jest na ponad 95% po podaniu 3 dawek szczepienia podstawowego. U ok. 90% osób w dobrym ogólnym stanie zdrowia, już po podaniu 1-szej dawki szczepionki występują swoiste przeciwciała ochronne.

Po szczepieniu mogą wystąpić odczyny poszczepienne w miejscu iniekcji, takie jak: obrzęk, bolesność, zaczerwienienie, oraz ogólna reakcja organizmu na podany antygen , jak: osłabienie i objawy grypopodobne.


Przeciwwskazania

Przeciwwskazaniem do szczepienia przeciwko kleszczowemu zapaleniu mózgu są:

  • reakcja anafilaktyczna po wcześniejszej dawce szczepionki lub podaniu innej szczepionki
  • ostra choroba przebiegająca z gorączką
  • nasilona reakcja alergiczna na substancje pomocnicze wchodzące w skład szczepionki

Zgodnie z zaleceniami szczepienia dzieci z chorobami alergicznymi, alergia na jajo kurze nie stanowi przeciwwskazania do podania szczepionki przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu. Nasilona reakcja alergiczna na jajo kurze w wywiadzie stanowi jedynie wskazanie do przedłużonej obserwacji pacjenta po szczepieniu.

Mimo wysokiego stopnia bezpieczeństwa szczepionki przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu nie przeprowadzono badań nad ich wpływem na przebieg ciąży. Z tego powodu nie zaleca się szczepienia kobiet ciężarnych, z wyjątkiem uzasadnionych okoliczności.

Źródło: www.who.int, www.szczepienia.pzh.gov.pl, www.mz.gov.pl