ROZMOWA z prof. dr hab. Marią Majdan z Katedry i Kliniki Reumatologii i Układowych
Chorób Tkanki Łącznej Uniwersytetu Medycznego w Lublinie
Czym jest dna moczanowa i jakie są główne przyczyny tej choroby?
– Dna moczanowa to przewlekła choroba ogólnoustrojowa, która objawia się długotrwałym
podwyższeniem stężenia kwasu moczowego we krwi, napadami ostrego zapalenia stawów oraz
przewlekłym zapaleniem oraz trwałym uszkodzeniem stawów. Kryształki kwasu moczowego
(moczanu sodu) mogą się odkładać w różnych tkankach i narządach (np. stawach, ścięgnach, nerkach,
płucach), co powoduje miejscowy stan zapalny i przewlekłe ich uszkodzenie. Chorzy, u których
występuje dna, zazwyczaj mają także choroby współzależne wynikające z nadwagi i otyłości, jak
cukrzyca czy nadciśnienie, które trzeba leczyć.
Jakie są pierwsze objawy, które mogą sugerować rozwój tej choroby?
– Pierwszy objaw dny to najczęściej ostre zapalenie stawu palucha przebiegające z bardzo silnymi
dolegliwościami bólowymi, zaczerwienieniem i ograniczeniem ruchomości stawu. Może również
dochodzić do zapalenia innych stawów. Choroba zazwyczaj rozpoczyna się od zapalenia stawu
skokowego, kolanowego, łokcia lub np. u starszych kobiet od zapalenia stawów dłoni.
Charakterystyczne dla dny są dolegliwości bólowe w obrębie zajętego stawu oraz to, że dolegliwości
cofają się samoistnie w przeciągu kilku dni (później nawracają), a także bardzo nasilony stan zapalny.
Na czym polega diagnostyka dny moczanowej?
– Rozpoznanie obejmuje uwzględnienie charakterystycznego obrazu klinicznego choroby w postaci
napadowego zapalenia stawów, cofającego się po kilku dniach, początkowo występującego rzadko (co
kilka tygodni, miesięcy), z czasem dochodzi do napadów zapalenia stawów coraz częściej (nawet kilka
razy w miesiącu). Oznacza się także stężenie kwasu moczowego we krwi, które między napadami
może być znacznie podwyższone, powyżej 6,8 mg/dl, czasem nawet ponad 10 mg/dl. Bardzo istotne w
diagnostyce jest badanie w mikroskopie ze światłem spolaryzowanym płynu stawowego, w którym
można zobaczyć charakterystyczne kryształy kwasu moczowego – potwierdza to jednoznacznie
rozpoznanie dny. Bardzo przydatne jest badanie usg stawu, w którym można zobaczyć złogi kwasu
moczowego wzdłuż chrząstki stawowej. W zaawansowanym procesie chorobowym w zwykłym
zdjęciu rtg stawu można dostrzec uszkodzenia spowodowane przez złogi kwasu moczowego
(charakterystyczne ubytki tkanki kostnej). Nowoczesna diagnostyka obejmuje wykonanie specjalną
techniką tomografii komputerowej z podwójną wiązką promieni – tzw. badanie DECT, które pozwala
na zlokalizowanie złogów kwasu moczowego w całym organizmie. Badanie to umożliwia ocenę
zaawansowania procesu odkładania się kwasu moczowego u danego chorego, pozwala też ocenić
skuteczność leczenia, w czasie którego usuwa się nadmiar kwasu moczowego z organizmu. Po okresie
skutecznej terapii może dojść do rozpuszczenia się złogów kwasu moczowego w tkankach i
narządach.
Kto jest najbardziej narażony na zachorowanie?
– Najbardziej narażeni są starsi, otyli mężczyźni. Dna moczanowa jest najczęstszą przyczyną
zapalenia stawów u mężczyzn po 50. roku życia. Oczywiście, młodsi ludzie też mogą chorować na
dnę, ale dzieje się to znacznie rzadziej. U kobiet choroba najczęściej rozpoznawana jest po 60. roku
życia, a zapalenie zazwyczaj dotyczy stawów rąk. Kobiety chorują na dnę znacznie rzadziej i trochę
inaczej niż mężczyźni. Duże ryzyko wystąpienia choroby istnieje u osób, które mają tzw. zespół
metaboliczny. Składają się na niego: nadwaga, otyłość, nadciśnienie tętnicze, cukrzyca typu 2,
zaburzenia lipidowe. Dna wtórna może się pojawić u chorych z upośledzoną pracą nerek i ich
niewydolnością.
W przypadku nieleczonej dny moczanowej mogą wystąpić powikłania?
– Nieleczona dna prowadzi do nieodwracalnego uszkodzenia stawów z rozwojem niepełnosprawności
w zakresie narządu ruchu. Długotrwała hiperurykemia może przyczyniać się do przewlekłego
uszkodzenia nerek i znacznego zwiększenia ryzyka chorób sercowo-naczyniowych i niewydolności
krążenia.
Na czym polega leczenie dny moczanowej? Czy można ją całkowicie wyleczyć, czy jedynie
kontrolować?
– W leczeniu bardzo ważny jest proces edukacji chorego – wyjaśnienie, na czym polega proces
chorobowy, jaką dietę należy stosować, jak monitorować chorobę i ustalać dawki leków. Istotne jest
wyjaśnienie choremu, że nie należy przerywać leczenia, gdy ustąpią objawy zapalenia stawów.
Leczenie dny moczanowej obejmuje: działania niefarmakologiczne (bez użycia leków) – odpowiednia
dieta, aktywny tryb życia, leczenie objawowe napadów dny (np. unieruchomienie stawu, miejscowe
stosowanie maści, przykładanie opatrunków lodowych); działania farmakologiczne – stosowanie
odpowiednich leków w okresie ostrego zapalenia stawów i przewlekle leków długotrwale
obniżających stężenie kwasu moczowego. Natomiast w okresie napadu dny – ostrego dnawego
zapalenia stawu, najczęściej u chorych, którzy mają prawidłową funkcję nerek, stosuje się kolchicynę i
niesteroidowe leki przeciwzapalne. Natomiast u chorych z zaburzoną pracą nerek podaje się
krótkotrwale glikokortykosteroidy i leki przeciwbólowe.
Długoterminowo prowadzi się leczenie trwale obniżające stężenie kwasu moczowego we krwi – nie
powinno ono przekraczać 6 mg/dl, a w dnie ze złogami narządowymi kwasu moczowego – nie więcej
niż 5 mg/dl. Przy stale niskim stężeniu kwasu moczowego we krwi dochodzi do trwałego usuwania
złogów moczanów z tkanek i ustąpienia napadów zapalenia stawów. Leki trwale obniżające stężenie
kwasu moczowego są powszechnie dostępne i refundowane. Należą do nich przede wszystkim
allopurinol i febuksostat. Dlatego uważa się, że dna moczanowa jest uleczalna i konsekwentnym
leczeniem, obniżającym stężenie kwasu moczowego we krwi, można doprowadzić do ustąpienia
najbardziej charakterystycznych objawów choroby, jakimi są napady dny z ostrym zapaleniem stawu.
W terapii ważną rolę odgrywają dieta i styl życia pacjenta.
– Przede wszystkim należy tak zmodyfikować dietę, aby utrzymać prawidłową masę ciała. Należy
unikać pokarmów, które zwiększają stężenie kwasu moczowego, i ograniczyć spożywanie czerwonego
mięsa, podrobów, owoców morza, produktów zawierających fruktozę (słodzone napoje). Natomiast
korzystne jest spożywanie warzyw, chudego nabiału, orzechów, produktów bogatych w witaminę C.
Diety dla osób z podwyższonym stężeniem kwasu moczowego i nadwagą czy otyłością są
powszechnie dostępne w internecie (np. bezpłatne jadłospisy na stronie Narodowego Centrum
Edukacji Żywieniowej).
Konieczne jest ograniczenie albo wręcz zrezygnowanie ze spożywania alkoholu (zwłaszcza piwa i
mocnych alkoholi). Trzeba zaprzestać palenia tytoniu. Bardzo ważne jest odpowiednie nawadnianie
organizmu, dbanie o kondycję fizyczną.
Prowadzone są badania nad nowymi terapiami, które dają szansę na całkowite wyleczenie?
– Podejście do leczenia dny zmieniło się, gdy badaniami obrazowymi (DECT, usg) potwierdzono, że
złogi kwasu moczowego lokalizują się nie tylko w stawach, ale też w narządach wewnętrznych,
ścięgnach, różnych tkankach, oraz gdy wykazano, że konsekwentnie utrzymując prawidłowe stężenie
kwasu moczowego we krwi, można doprowadzić do wypłukiwania tych złogów i ustąpienia napadów
zapalenia stawów – czyli remisji w dnie moczanowej. Nowoczesne leczenie dny to utrzymywanie
stężenia kwasu moczowego w granicach normy. Czasem wymaga to stosowania dużych dawek leków
obniżających stężenie kwasu moczowego lub też łączenia dwóch leków o różnych punktach
oddziaływania, np. allopurinolu i leku urikozurycznego (zwiększającego wydalanie kwasu
moczowego z moczem). W niektórych przypadkach ciężkiej dny w czasie napadu stosuje się nowe
leki biologiczne, szczególnie u chorych z niewydolnością nerek, u których nie można stosować
kolchicyny. Trwają badania kliniczne nad wieloma nowymi lekami obniżającymi stężenie kwasu
moczowego o innych mechanizmach działania niż allopurinol i febuksostat. Są one istotne szczególnie
dla chorych, którzy nie tolerują dostępnych leków.
Jakie są najczęstsze mity i nieporozumienia dotyczące dny moczanowej?
– Najgroźniejszym mitem jest przekonanie, że po ustąpieniu napadu dny leczenie można przerwać i
choroba nie trwa dalej. W sposób nieuchronny przy podwyższonym stężeniu kwasu moczowego w
sposób bezobjawowy dochodzi do odkładania moczanów w tkankach i uszkodzenia narządowe będą
widoczne często po długim okresie bezobjawowej choroby. Najczęściej pacjent dowiaduje się o
chorobie w momencie napadu bólu stawów, który często jest bardzo dotkliwy.
Dziękuję za rozmowę.
Monika Rogińska, Nasz Dziennik, Czwartek, 12 czerwca 2025, Nr 134 (8305)