ROZMOWA z Kamilem Rutkowskim, fizjoterapeutą z Grajewa
Czym jest reumatoidalne zapalenie stawów?
– Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS) to przewlekła choroba tkanki łącznej o podłożu
autoimmunologicznym. Charakteryzuje się nieswoistym zapaleniem stawów (przeważnie
symetrycznych), występowaniem zmian pozastawowych i powikłań układowych. RZS nie
ma jednoznacznej przyczyny. Objawia się znacznie mocniej u osób z defektem układu
odpornościowego. Problemy ze stawami występują częściej u kobiet i osób palących, a
przyczyną pojawiania się objawów tej choroby może być silny stres. Reumatoidalne
zapalenie stawów może prowadzić do niepełnosprawności, destrukcji stawów, zajęcia
narządów wewnętrznych oraz do przedwczesnej śmierci. W ostatnich latach reumatoidalne
zapalenie stawów przestało być traktowane jako tylko choroba stawów, ponieważ ma
konsekwencje dla całego organizmu. W Polsce cierpi na nią około 400 tys. osób. Stan
kliniczny osób z RZS w ostatnich latach poprawił się dzięki postępowi medycznemu w
diagnostyce i leczeniu, co korzystnie wpływa na redukcję objawów choroby i zapobieganie
powikłaniom ogólnoustrojowym.
Jakie są objawy tej choroby?
– Objawy RZS rozwijają się przez wiele lat. W pierwszych fazach mogą pozostawać
niezauważone. Początek procesu chorobowego zachodzi w błonie maziowej, prowadząc
do uszkodzeń masy kostnej oraz trwałych zwyrodnień i zniekształceń stawów. Stan
zapalny najczęściej dotyka w pierwszej kolejności małych stawów rąk i stóp. Jednym z
pierwszych bardzo charakterystycznych objawów RZS jest sztywność poranna. Do zajęcia
dużych stawów (kolanowych, łokciowych, skokowych, ramiennych) w typowym
przebiegu choroby zwykle dochodzi później. Objawy ogólnoustrojowe występującego
stanu zapalnego to również często utrzymujący się stan podgorączkowy, ból mięśni,
uczucie zmęczenia, brak łaknienia oraz niewielkie zmniejszenie masy ciała.
Najpoważniejsze objawy tej choroby stanowią obrzęki stawów i ich sztywność, a także ból
i tkliwość, które często prowadzą do zaprzestania wykonywania różnych czynności. Mogą
dołączyć również problemy z poruszaniem się, które w konsekwencji prowadzą do
niepełnosprawności. Choroba ta wywołuje także zmiany pozastawowe, jak guzki
reumatoidalne, suchość spojówek, uszkodzenie nerek i zmiany w obrazie krwi. Z danych
wynika, że około 30% leczonych klinicznie odczuwa także dolegliwości pozastawowe,
które na pierwszy rzut oka mogą wydawać się niezwiązane z reumatoidalnym zapaleniem
stawów. Są to na przykład: nasilona osteoporoza, włóknienie płuc, złuszczające suche
zapalenie spojówek, a nawet zapalenie mięśnia sercowego i uogólnione zapalenie naczyń.
Codziennością chorych, oprócz uporczywego bólu stawów, jest także ograniczenie
sprawności, stałe zmęczenie, niepokój i stany lękowe, a także obniżenie nastroju. Jednak
najwięcej uwagi należy poświęcić towarzyszącemu podwyższonemu ryzyku wystąpienia
schorzeń układu sercowo-naczyniowego, będącemu prawdopodobnie efektem wysokiego
poziomu stanów zapalnych w organizmie. Badania wskazują na 50-60-procentowy wzrost
ryzyka zgonu z powodu choroby układu sercowo-naczyniowego wśród pacjentów z RZS,
przy czym na pierwsze miejsce wysuwają się choroby serca i udary.
Kogo najczęściej dotyka ta choroba?
– Reumatoidalne zapalenie stawów najczęściej dotyka kobiety, szczególnie w wieku 35-50
lat. Jednak ze względu na specyfikę choroby może wystąpić w każdym wieku. Szacuje się,
że kobiety chorują na RZS trzy razy częściej niż mężczyźni. Może dotknąć osoby w
każdym wieku, w tym dzieci, wówczas mówimy o tzw. młodzieńczym idiopatycznym
zapaleniu stawów. Do czynników ryzyka zachorowalności na RZS należą: genetyka,
palenie tytoniu, infekcje bakteryjne lub wirusowe, nadwaga i stres.
Możemy sprawdzić, czy reumatoidalne zapalenie stawów nas dotyczy?
– Aby to sprawdzić, należy zwrócić uwagę na charakterystyczne objawy, takie jak ból i
sztywność stawów, zwłaszcza poranna sztywność, oraz ich obrzęk i zaczerwienienie.
Następnym krokiem jest udanie się do lekarza reumatologa w celu dalszej diagnostyki.
Kryteria klasyfikacyjne RZS oparte są na 4 grupach parametrów: 1) rodzaj i liczba
zajętych stawów; 2) testy serologiczne (przeciwciała anty-CCP, RF); 3) wskaźnik ostrej
fazy (OB, CRP); 4) czas trwania zapalenia stawów. Każdemu z parametrów przypisano
liczbę punktów od 0 do 5 w zależności od objawów. Obecność co najmniej 6 punktów ze
wszystkich kryteriów pozwala na postawienie diagnozy pewnego RZS. W diagnostyce
pomocne są też badania RTG, które pozwalają ocenić stan kości i ewentualne zmiany w
stawach. USG pomaga ocenić stan błony maziowej i obecność płynu w stawie. Rezonans
magnetyczny jest bardziej zaawansowanym badaniem, pozwalającym na wykrycie
wczesnych zmian w stawach i otaczających tkankach. Warto podkreślić, że systematyczne
badania umożliwiają podjęcie szybszych działań, dlatego ich nie unikajmy.
Na czym polega rehabilitacja w reumatoidalnym zapaleniu stawów?
– Rehabilitacja ma na celu zwiększenie pracy stawów, zmniejszenie bólu i obrzęków,
zapobieganie przykurczom i deformacjom, a także poprawę ogólnej kondycji fizycznej.
Obejmuje ćwiczenia, fizykoterapię i edukację pacjenta. Dzięki fizjoterapii chory na RZS
ma szanse na lepsze funkcjonowanie i redukcję przyjmowanych leków przeciwbólowych.
W związku ze zmiennością objawów chorobowych przy RZS fizjoterapia powinna być
zindywidualizowana i dostosowywana do aktualnego stanu chorego. Do zmiennych
należą: faza chorobowa, stopień i rodzaj deformacji stawów. Każdy nowy rzut choroby
wymaga ponownej oceny stanu chorej osoby.
W okresie remisji RZS leczenie powinno być intensywne i skoncentrowane na
ćwiczeniach fizycznych. Celem ćwiczeń w tej fazie jest poprawa funkcjonowania stawów i
tkanek okołostawowych, zwiększenie zakresu ruchomości, wyrobienie nowych wzorców
ruchowych, odżywienie chrząstki stawowej, zwiększenie siły mięśniowej, likwidacja
przykurczów stawowych. Grupowe ćwiczenia na sali gimnastycznej czy w basenie
przynoszą też korzyści psychiczne i społeczne. U przeważającej większości chorych z RZS
proces patologiczny rozwija się w obrębie stawów rąk, co skutkuje zaburzeniami funkcji
manualnych oraz nieestetycznym wyglądem dłoni. Dochodzi wówczas do ulnaryzacji
palców (odchylenia w kierunku małego palca) oraz radializacji nadgarstka (odchylenia w
kierunku kciuka), z którymi trzeba walczyć na bieżąco poprzez celowaną rehabilitację rąk.
Natomiast w okresie zaostrzenia choroby stosowane są ćwiczenia bierne,
samowspomagane, izometryczne, oddechowe. Celem terapeutycznym w tej fazie jest
utrzymanie funkcjonalnego zakresu ruchu w stawach oraz przede wszystkim działanie
przeciwbólowe. Duże znaczenie ma zastosowanie ortezy i sprzętu pomocniczego, które
zmniejsza obciążenie stawów, redukuje ból, hamuje postęp deformacji rąk i poprawia
funkcję stawów w czasie codziennych czynności. U pacjentów z zaawansowaną postacią
choroby i u osób starszych warto skupić się na poprawie wzorca chodu oraz na
ćwiczeniach równoważnych i wzmacniających gorset mięśniowy.
Możemy sami pomóc sobie w tym schorzeniu?
– Leczenie farmakologiczne czy fizjoterapia nie przyniosą efektów, jeśli pacjent w
warunkach domowych nie będzie wpływał na procesy stanu zapalnego. W przypadku
reumatoidalnego zapalenia stawów można podjąć w domu kilka działań, które mogą
pomóc w łagodzeniu objawów i poprawie funkcjonowania. Przede wszystkim należy
zadbać o odpowiednią dietę (konsultacja z dietetykiem), bogatą w składniki odżywcze
wspierające stawy, takie jak kolagen i kwasy omega-3, które znajdziemy w tłustych rybach
morskich. Koniecznością jest wyeliminowanie produktów przetworzonych, bogatych w
cukry i tłuszcze trans, które nasilają stan zapalny. Leczenie chorób metabolicznych (np.
cukrzyca, zaburzenia lipidowe) jest kolejnym ważnym elementem. Zalecane są też
regularne, umiarkowane ćwiczenia fizyczne, w tym ćwiczenia aerobowe i trening siłowy.
Należy również zadbać o odpowiednią higienę snu.
Dziękuję za rozmowę.
Monika Rogińska, Rehabilitacja w reumatoidalnym zapaleniu stawów, „Nasz Dziennik”, Czwartek, 21 sierpnia 2025, Nr 192 (8363)
Pełna treść artykułu dostępna na stronie:
https://wp.naszdziennik.pl/2025-08-21/394621,rehabilitacja-w-reumatoidalnym-zapaleniu-stawow.html