To kompleksowy zespół działań mających na celu przywrócenie możliwie najlepszej sprawności
fizycznej i psychicznej pacjentom zmagającym się z chorobami serca. Rehabilitacja kardiologiczna
powinna być wdrożona jak najszybciej, prowadzona w sposób ciągły oraz dostosowany do stanu
zdrowia i potrzeb pacjenta.
Serce to niewielki narząd, wielkością odpowiadający zaciśniętej pięści, położony w centralnej części
klatki piersiowej, jednak jego większa część znajduje się po lewej stronie. Organ ten nigdy nie
odpoczywa – pracuje nieprzerwanie dzień i noc. Jego głównym zadaniem jest pompowanie krwi do
naczyń krwionośnych, co umożliwia transport tlenu, składników odżywczych, hormonów, witamin
oraz mikroelementów do każdej komórki organizmu, a także usuwanie zbędnych produktów
przemiany materii i odprowadzanie ich do odpowiednich narządów.
Serce jest niezwykłym narządem, który z natury się nie męczy, jednak niezdrowy styl życia może
doprowadzić do zaburzeń jego pracy. Istnieje wiele form ćwiczeń poprawiających i podtrzymujących
prawidłowe funkcjonowanie układu sercowo-naczyniowego. Tę dziedzinę fizjoterapii nazywamy
rehabilitacją kardiologiczną.
Choroby kardiologiczne należą do najczęstszych przyczyn zgonów w wielu krajach, w tym również w
Polsce. Według statystyk dotyczą one głównie osób po 40. roku życia, szczególnie mężczyzn. Na
szczęście, wprowadzając do codziennego życia odpowiednie nawyki, możemy w dużym stopniu
wpłynąć na swoje zdrowie. Regularna aktywność fizyczna, prawidłowa dieta oraz odpowiednia ilość
snu i odpoczynku mogą zaprocentować długotrwałym i prawidłowym funkcjonowaniem serca oraz
naczyń krwionośnych.
Cele rehabilitacji kardiologicznej
Są indywidualne i zależą od rodzaju schorzenia, możliwości fizycznych pacjenta oraz stopnia
zaawansowania choroby. Rehabilitację można ogólnie okreś- lić jako zespół specjalistycznych działań
prowadzonych przez wykwalifikowany personel, ukierunkowanych na stabilizację stanu zdrowia
pacjenta. Obejmuje ona częściowe lub całkowite przywrócenie sprawności fizycznej, naukę
funkcjonowania z istniejącymi dysfunkcjami, edukację pacjenta i jego rodziny w celu eliminacji
czynników ryzyka nawrotu choroby oraz dążenie do jak najdłuższego utrzymania samodzielności.
Rehabilitacja kardiologiczna zazwyczaj rozpoczyna się od ćwiczeń biernych i oddechowych,
prowadzonych pod stałą kontrolą ciśnienia tętniczego, tętna oraz innych parametrów życiowych. W
kolejnych etapach wprowadza się lekkie ćwiczenia czynne, stopniowo zwiększając ich intensywność.
Ostatecznym celem jest samodzielne wykonywanie przez pacjenta poznanych czynności, które
pomagają utrzymać i wzmacniać osiągnięty poziom sprawności.
Rehabilitacja kardiologiczna znajduje zastosowanie w przebiegu wielu chorób układu sercowo-
naczyniowego jako metoda przywracająca ogólną sprawność i samodzielność. Do najczęściej
występujących jednostek chorobowych należą m.in. zawał mięśnia sercowego, miażdżyca, udar
mózgu, choroba wieńcowa, arytmie oraz wiele innych schorzeń. Niezdrowy tryb życia znacząco
zwiększa ryzyko ich wystąpienia. Dlatego zdecydowanie lepiej zapobiegać niż leczyć. Odpowiednia
profilaktyka daje możliwość nie tylko ograniczenia, ale nawet wyeliminowania ryzyka rozwoju chorób
kardiologicznych. Kluczowe znaczenie ma połączenie zdrowej, zbilansowanej i bogatej w witaminy
diety, odpowiedniego odpoczynku oraz regularnej aktywności fizycznej.
Codzienna aktywność fizyczna
Jest jednym z najważniejszych czynników wpływających na prawidłową pracę serca. Regularne
uprawianie sportu lub ćwiczenia gimnastyczne wspomagają i regulują funkcjonowanie układu
sercowo-naczyniowego, obniżają ciśnienie tętnicze, poprawiają elastyczność ścian naczyń
krwionośnych oraz przyspieszają przepływ krwi dostarczającej substancje odżywcze do mięśni, kości i
wszystkich narządów organizmu.
Niezależnie od rodzaju wysiłku powinien on być dostosowany do indywidualnych możliwości.
Twierdzenie, że aktywność fizyczna nie sprawia przyjemności i trzeba się do niej zmuszać, często
wynika jedynie z braku odpowiedniego wyboru formy ruchu. Możliwości jest wiele – nie muszą to być
monotonne ćwiczenia czy bieganie. Doskonałą alternatywą mogą być: jazda na rowerze, pływanie,
taniec, sztuki walki, gry zespołowe, a nawet zwykłe spacery, z rodziną lub przyjaciółmi.
Aby osiągnąć korzyści zdrowotne i wzmocnić serce, na aktywność fizyczną warto przeznaczyć co
najmniej 30 minut dziennie. Pamiętajmy, że nie jest to czas stracony, lecz ogromna inwestycja we
własne zdrowie – coś, czego nie da się kupić za żadne pieniądze.
Przykładowe ćwiczenia
Rehabilitacja kardiologiczna dobierana jest indywidualnie dla każdego pacjenta. W zależności od
jednostki chorobowej, ogólnej oceny stanu zdrowia oraz możliwości fizycznych – określanych m.in. za
pomocą prób wysiłkowych – opracowywany jest plan rehabilitacji. Przedstawiamy przykładowe
ćwiczenia ogólnousprawniające, stosowane po zawale serca lub w ramach profilaktyki.
Ćwiczenia powinny być wykonywane w spokojnym, wolnym tempie, 3-5 razy w tygodniu. Należy
pamiętać, że nie wolno ich wykonywać samodzielnie bez odpowiedniej edukacji ani bezpośrednio po
zawale serca.
Źródło:
Marzena Kociuba, Fizjoterapia w kardiologii, „Nasz Dziennik”, Czwartek, 22 stycznia 2026, Nr 17 (8488)