ROZMOWA z Moniką Sobolewską, fizjoterapeutką
Czym jest rehabilitacja kardiologiczna i jakie są jej główne cele?
– Przede wszystkim jest to kompleksowe postępowanie, które ma na celu przywrócenie sprawności,
poprawy zdrowia głównie po incydentach sercowych, ciężkich chorobach, takich jak zawały, zatory
płucne i inne schorzenia kardiologiczne. Taka rehabilitacja ma również zapobiegać ewentualnym
kolejnym chorobom układu krążenia czy ich nawrotom. Rehabilitacja kardiologiczna przywraca
sprawność fizyczną i psychiczną. Ma również funkcję edukacyjną, ponieważ jest związana z nauką
zdrowych nawyków. Często całe rodziny korzystają z tego, że po jakimś incydencie ktoś zaczyna
ćwiczyć, podejmuje jakąś aktywność. Wtedy one również się angażują.
Jak wygląda typowy plan rehabilitacji po zawale serca lub zabiegu kardiochirurgicznym?
– Plan rehabilitacji kardiologicznej jest procesem wieloetapowym, który zaczyna się już w szpitalu.
Nazywamy go wczesnym etapem. Rozpoczyna się on natychmiast po ustabilizowaniu stanu pacjenta,
zazwyczaj w pierwszej dobie po zabiegu lub zawale, gdy schorzenie jest już rozpoznane. W pierwszej
kolejności celem jest głównie zapobieganie skutkom. To nie są ciężkie i długie treningi. Przede
wszystkim są to ćwiczenia oddechowe, oklepywanie klatki piersiowej, proste ćwiczenia w łóżku, np.
ruchy stóp. Kolejnym etapem jest pionizacja chorego, czyli najpierw siadanie, a następnie próbowanie
pozycji stojącej. Gdy to się uda opanować, włączane są spacery po korytarzu, oczywiście pod
nadzorem. Taka rehabilitacja trwa od kilku do 10 dni, do momentu wypisu ze szpitala. Później
rozpoczynamy kluczową rehabilitację – rekonwalescencyjną po szpitalu. Powinna się rozpocząć nie
dłużej niż około miesiąca po wypisie. Może odbywać się w warunkach stacjonarnych, czyli na
oddziale rehabilitacji, albo w ośrodku dziennym. Przed rozpoczęciem tego etapu jest wykonywany test
wysiłkowy, aby ustalić bezpieczne obciążenie treningowe. Program treningowy dobiera się
indywidualnie. Może to być np. wysiłek na rowerze stacjonarnym, na bieżni czy gimnastyka
ogólnousprawniająca, ćwiczenia oporowe. Wszystko jest prowadzone pod stałym nadzorem EKG i
ciśnienia. Każdy pacjent różni się swoim stanem fizycznym, dlatego układając taki program
rehabilitacyjny, patrzymy indywidualnie na potrzeby i możliwości działania. Duży nacisk stawiany
jest na edukację pacjenta – musi on być przekonany, że ruch fizyczny ma znaczenie. W edukację
wpisane są również dieta, wpływ używek i ich eliminacja. Pacjent objęty jest różnymi warsztatami
psychologicznymi, podczas których uczy się, jak radzić sobie np. ze stresem. To trwa do kilku
tygodni. Warto podkreślić, że aktywność fizyczna jest uznawana za kluczowy lek. Często powtarzam
chorym, że żadnym lekiem nie zastąpimy ruchu. Wyuczenie się zdrowych nawyków daje nam lepszą
przyszłość.
Zwróciła Pani uwagę na umiejętność radzenia sobie ze stresem jako ważny aspekt
rehabilitacyjny.
– Zachęcam, by skorzystać nie tylko z ćwiczeń ruchowych, które obniżają stres, ale przede wszystkim
z pomocy wykwalifikowanych osób w tym kierunku, czyli psychologów, psychoterapeutów. Bardzo
łatwo jest komuś powiedzieć: nie martw się, nie stresuj się, jednak trudniej jest wdrożyć to w życie.
Nie unikniemy stresu, lecz są różne techniki radzenia sobie z nim. Na każdego działa coś innego,
warto szukać metody, która pomoże nam ten stres zredukować. Sam stres może nie jest główną
przyczyną wielu chorób, ale na pewno zwiększa ryzyko zapadania na nie, czyli jest jednym z
elementów przyczynowych.
Dlaczego tak duże znaczenie w procesie powrotu do zdrowia u pacjentów kardiologicznych ma
aktywność fizyczna i jak zmotywować ich do ćwiczeń?
– Często widzę to u swoich pacjentów: kiedy wychodzą z oddziału rehabilitacji, ogólnoustrojowej czy
neurologicznej, mają ogromny zapał do ćwiczeń. Kupują sprzęty gimnastyczne, zapewniają, że będą
ćwiczyć. Gdy ponownie do nas trafiają – bo są i tacy – i gdy pytam ich, czy faktycznie była utrzymana
aktywność fizyczna, przyznają, że tylko przez pierwsze 2-3 tygodnie. Później wracają do dawnego
trybu życia. Aktywność fizyczna zawsze jest czynnikiem wymagającym. Musimy ubrać się, wyjść i
przejść kawałek, tak samo będzie z bieżnią. Na początku jest ogromny zapał, który trwa do poprawy
stanu zdrowia. Później większość osób rezygnuje, mówiąc, że jest dużo obowiązków, nieraz jeszcze
praca, dzieci czy wnuki. I ta zdrowotna aktywność fizyczna schodzi na drugi plan. Pocieszam się, że
mimo wszystko obecnie mamy większą świadomość, jest nawet moda na ruch. Wielu uważa, że jest
on nam potrzebny – a nie tylko tabletki i od wizyty u lekarza do wizyty. Faktycznie ruch potrafi
działać cuda. On nie uchroni nas przed wszystkimi chorobami, ale może je odwlec w czasie.
Rehabilitacja kardiologiczna wpływa na zmniejszenie ryzyka ponownych incydentów
sercowych?
– Tak, aktywność fizyczna bezpośrednio uderza w przyczyny chorób serca i przede wszystkim
zapobiega kolejnym incydentom. Regularne ćwiczenia obniżają ciśnienie tętnicze i poziom złego
cholesterolu, a jednocześnie podnoszą dobry cholesterol. Intensywny ruch zalecany jest pacjentom
przy chorobach miażdżycowych. Nieraz obserwujemy cofanie się zmian miażdżycowych w
naczyniach. Dużym problemem naszego społeczeństwa jest cukrzyca i nadwaga. W tym przypadku
aktywność fizyczna, nawet ta umiarkowana, wpłynie korzystnie. Jestem przekonana, że wyjście na
krótki spacer 2 czy 3 razy w tygodniu na pewno poprawi nasze funkcjonowanie.
U osób starszych, z wieloma chorobami współistniejącymi rehabilitacja kardiologiczna
przebiega podobnie?
– Fizjoterapia, ćwiczenia, rehabilitacja są dobierane indywidualnie. Trzeba zobaczyć pacjenta, dobrać
częstotliwość i formę wykonywanych ćwiczeń. W procesie rehabilitacyjnym muszą być uwzględnieni
lekarz i fizjoterapeuta. Trzeba wziąć pod uwagę wszystkie problemy, z którymi boryka się konkretny
pacjent. Nigdy to nie jest zero-jedynkowe: skoro starszy pacjent, to na pewno mniejsza wydolność, a
jak młodszy, to większa. Wszystko jest dobierane indywidualnie, zależy m.in. od trybu życia, jaki
pacjent wcześniej prowadził. Inaczej patrzymy na sportowca, który ma incydent sercowo-naczyniowy
w wieku 70 lat, a inaczej na osobę, która nigdy nie uprawiała żadnego sportu, prowadzi siedzący tryb
życia, ma cukrzycę, złą dietę itd., a jest w pełni wieku, ma 40 lat. Wiek nie jest tu wyznacznikiem,
tylko tryb życia, jaki pacjent prowadził wcześniej, jego stan ogólny po zabiegu, po incydencie
sercowo-naczyniowym.
W jaki sposób monitoruje się postępy pacjenta podczas całego procesu rehabilitacji?
– Każde ćwiczenie jest wykonywane pod okiem fizjoterapeuty. Podczas każdej sesji rehabilitacyjnej
monitorowane są parametry, np. EKG, zapis rytmu serca. To pozwala na wykrycie arytmii lub innych
odchyleń w tętnie naszego serca, np. czy nie wystąpi niedokrwienie. Trening przerywa się, jeśli
ciśnienie skurczowe rośnie, jest zbyt wysokie, dużo powyżej wartości spoczynkowych. Można
monitorować również saturację, czyli nasycenie krwi tlenem. Prowadzi się to szczególnie u pacjentów
po ciężkich zabiegach kardiochirurgicznych.
Nowoczesne technologie, takie jak telemedycyna lub zdalne monitorowanie, zmieniają sposób
prowadzenia rehabilitacji kardiologicznej?
– Występuje telemonitoring, coraz częściej stosuje się też rehabilitację hybrydową. Postępy są
monitorowane na odległość. Pacjent ćwiczy w warunkach domowych, jest podpięty do urządzenia,
które przesyła zapis EKG, wyniki ciśnienia bezpośrednio do lekarza. Fizjoterapeuta czy lekarz na
bieżąco mogą sprawdzać plan treningowy na podstawie danych ze wszystkich aplikacji i czujników,
do których pacjent jest podłączony. Tutaj jest stała kontrola. Ma to swoje plusy – pacjent nie musi
wychodzić z domu i czekać w kolejce. Jeśli pacjent robi postępy, to obciążenia są zwiększane.
Wszystko jest monitorowane bez kontaktu z pacjentem w gabinecie. Minusy są m.in. takie, że gdyby
coś się działo, ingerencja będzie opóźniona, ponieważ trzeba dojechać do lekarza.
Czy profilaktycznie powinniśmy korzystać z jakichś form rehabilitacji?
– Oczywiście – i nie musi to być rehabilitacja w ośrodku dziennym czy na oddziale rehabilitacyjnym,
gdzie są pacjenci z różnymi problemami. Uważam, że rehabilitacja zawsze jest potrzebna, szczególnie
jako program rehabilitacji po zawale i różnych zabiegach kardiochirurgicznych, ale nie tylko.
Powinniśmy ćwiczyć bez względu na to, czy nam coś dolega, czy nie. Chodzi nie o to, żeby ćwiczenia
były wymagające, lecz o to, by ruch towarzyszył nam na co dzień, żebyśmy wybrali się na spacer lub
pojeździli na rowerze. Dzisiaj coraz więcej osób uprawia nordic walking. Można też korzystać z
basenu. To jest już prewencja, zabezpieczenie na przyszłość. Osoby, które prowadzą zdrowy tryb
życia, regularnie ćwiczą, podejmują jakąś aktywność fizyczną żyją dłużej, rzadziej występują u nich
choroby kardiologiczne. Zmienia się również podejście lekarza do pacjenta. Chorego traktuje się
holistycznie. Nasz organizm to nierozłączna całość. To, że boli noga, nie znaczy, że przyczyny bólu
nie można upatrywać w jakimś innym miejscu. Wiadomo, że lekarz czy specjalista jest najlepszy w
swojej dziedzinie i tu będzie szukał przyczyny choroby. Jednak coraz częściej patrzy całościowo na
danego pacjenta i jego problemy chorobowe.
Dziękuję za rozmowę.
Rozmawiała Monika Rogińska
Źródło:
Monika Rogińska, Rehabilitacja kardiologiczna, „Nasz Dziennik”, Czwartek, 22 stycznia 2026, Nr 17 (8488)
Pełna treść artykułu dostępna na stronie:
https://wp.naszdziennik.pl/2026-01-22/399088,rehabilitacja-kardiologiczna.html